زهد مسيح ( ع ) و خون‌ريز بودن روزگارى كه كسرى را نابود كرد و رستگارى را در پى داشت . حافظ ابو نعيم اصفهانى در كتاب حلية الاولياء ، در معرفى على ( ع ) مىگويد : على پسر ابو طالب ، سيد مردم ، دوست‌داشتهء خلق و محبوب خداوند ، باب مدينهء علم و علوم و رأس مخاطبات و دريافت‌كنندهء اشارات و معانى ، رايت هدايت‌يافتگان و نور رهنماى اطاعت‌كنندگان ، پيشواى پرهيزكاران و امام دادگران است . او از همهء مسلمانان در اجابت به دعوت پيامبر و گروش به او ، مقدم‌تر و از تمام آنان در راه اسلام و يقين ، استوارتر و در صبر و بردبارى بزرگ‌تر و در علم و دانش بيناتر بود . وى مقتداى خويشتنداران و زينت عارفان و آگاهىدهندهء از حقايق توحيد بود . صاحب قلبى دراك و زبانى پرسشگر و گوشى شنوا و هوشمند بود . بيرون‌كنندهء چشمهاى فتنه و آشوب بود و بدين‌سان ناكثين را درهم شكست و با قاسطين به جنگ پرداخت . و مارقين را ، كه به سبكسرى در ذات الهى گرفتار آمده بودند ، شكست داد . در كتاب اصابه نيز نقل شده است : « على در ميان مسلمانان به جنگاورى و دليرى و بىباكى شهره شده و پس از پيامبر ( ص ) همواره نصرت علم و فتوا را بر عهده گرفته است . مؤلف اين كتاب در ادامه ، به مطالب ديگرى نيز پرداخته كه خلاصهء آن چنين است : هنگامى كه عثمان كشته شد مردم با على دست بيعت دادند و سپس طلحه و زبير و عايشه با برپا كردن جنگى به خونخواهى از عثمان برآمدند كه اين واقعه ، جنگ جمل نام گرفت . پس از پايان يافتن اين جنگ ، معاويه به بهانهء انتقام از مسببان قتل عثمان در ميان اهل شام دست به تبليغاتى زد و آنان را در جنگى به نام جنگ صفين ، داخل كرد . هريك از اين دو گروه ( از طرفداران على ( ع ) و طرفداران معاويه ) براساس اجتهاد خود به اين نبرد تن داده بودند . و دسته‌اى از اصحاب نيز از هيچ‌كدام آنها به هوادارى برنخاستند ، تا آنكه عمار در خلال اين جنگ به شهادت رسيد . بدين‌ترتيب همه دانستند كه حق با امير المؤمنين على ( ع ) است . اهل سنت نيز به رغم اختلافى كه در گذشته داشتند ، بر درست بودن راه على ( ع ) ، اتفاق كردند . » « * » آيا به اين حافظ بزرگ نمىنگريد كه چگونه از درك حقيقت كه همچون خورشيد تابانى است ، طفره مىرود ! وى مىگويد على به جنگاورى و دليرمردى و بىباكى شهره بود و حال آنكه بهتر آن بود كه بگويد على در تمام فضيلتها ، زبانزد مردم بود . به راستى كدام فضيلت را در او سراغ داريم كه به اندازهء شجاعت او مورد توجه قرار نگرفته است ؟ ! آن حضرت به دانش و بردبارى و فصاحت و حل مشكلات در هنگام قضاوت و نيز دارا بودن زهد و ورع و عبادت و عدالت و بسيارى از صفات پسنديدهء ديگر مشهور خاص و عام بود و هيچ فضيلتى نماند جز آنكه على به دارا بودن آن معروف و زبانزد شد ! همچنين گفتهء مؤلف كتاب الاصابه

--> ( * ) . يعنى حافظ ابو نعيم احمد بن عبد الله اصفهانى . - م .